ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ‘5ನೇ ಮಗ’ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಕಟ್ಟಿದ ಉದ್ಯಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಗೊತ್ತಾ?

ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ‘ಐದನೇ ಮಗ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರು ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಹಾಗೂ ದಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ದತ್ತು ಹೋದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅವರೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದ್ಯಮ ಸಮೂಹವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.

ಯಾರು ಈ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್?

ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರು 1889ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಐದು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ವಾರ್ಧಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೇಠ್ ಬಚ್ಛರಾಜ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ದತ್ತು ಹೋದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರ ಜೀವನದ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಯುವ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು, ನಂತರ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧ

ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಈ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ತೋರಿದ ಬದ್ಧತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರು ‘ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಐದನೇ ಮಗ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

1921ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅವರು, ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ, ನಾಗಪುರ ಧ್ವಜ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಂತಹ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದರು.

₹14 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು?

ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. 1926ರಲ್ಲಿ ಬಜಾಜ್ ಉದ್ಯಮ ಸಮೂಹದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉಕ್ಕು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳು ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವು. ಇಂದು ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹವು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು, ವಿಮೆ, ಗ್ರಾಹಕ ಸಾಲ, ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮೂಹದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣ ಸುಮಾರು ₹14 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕುಟುಂಬದ ಒಟ್ಟು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ಮೊತ್ತವಲ್ಲ; ಉದ್ಯಮ ಸಮೂಹದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಕಿ. ಷೇರುಗಳ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಅವಧಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಮೌಲ್ಯ ಬದಲಾಗಬಹುದು.

ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ

ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಐಷಾರಾಮಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗೂ ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ‘ಟ್ರಸ್ಟೀಶಿಪ್’ ತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಉದ್ಯಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಮಾಜದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.

ವಾರ್ಧಾದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾದ ಅವರು, ಖಾದಿ ಪ್ರಚಾರ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಬೆಳೆಸಿದ ಉದ್ಯಮ ಪರಂಪರೆ

1942ರಲ್ಲಿ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ನಿಧನರಾದ ಬಳಿಕ, ಅವರ ಪುತ್ರ ಕಮಲನಯನ್ ಬಜಾಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳು ಉದ್ಯಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡವು. ಬಳಿಕ ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹವು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ ಸಮೂಹವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಹೀಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು, ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಉದ್ಯಮ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಬದುಕಿನ ವಿಶೇಷತೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.